Dom przeszłości. Historia powstania muzeum

Historia muzeów jest tak długa, jak długo istnieje ludzka ciekawość świata i pragnienie gromadzenia przedmiotów, które ten świat pomagają interpretować. Chociaż pierwsze wielkie kolekcje sięgają epoki renesansu, zaczątków muzeów można upatrywać o wiele wcześniej, bo już w czasach antycznych.

Od muzejonu do muzeum

Słowo ,,muzeum” ma korzenie klasyczne. W swojej pierwotnej, greckiej formie, brzmiało ono nieco inaczej – ,,mouseion” (pol. muzejon), czyli ,,świątynia muz”. Muzejonami zwykło się więc określać miejsca, sprzyjające filozoficznym rozważaniom, rozwojowi artystycznemu oraz intelektualnym kontemplacjom. Forma wyrazowa ,,muzeum” to już wynalazek rzymski. Najstarszy znany obiekt, określany tym mianem, to wielkie muzeum w Aleksandrii, założone w III w. p.n.e. przez ówczesnego władcę Egiptu, Ptolemeusza I Sotera. Muzeum Aleksandryjskie nie było jednak ,,muzeum” sensu stricto, takim jakie znamy dzisiaj. Placówka przedłużała tradycje greckiego muzejonu, będąc raczej ośrodkiem kształcenia. Dość powiedzieć, że w przepastnych gmachach muzealnych znajdowały się m.in. instytut naukowy z biblioteką, obserwatorium astronomiczne oraz ogród botaniczny.

Nieproszonym wstęp wzbroniony

Wczesne muzea – rozumiane w znaczeniu ośrodków gromadzących dostępne do oglądania obiekty materialne – miały formę prywatnych kolekcji. Ich właścicielami byli przeważnie bogaci możnowładcy, rodziny królewskie oraz mecenasi sztuki, zafascynowani cennymi artefaktami i cudami natury. Zaszczytu obejrzenia eksponatów mogli dostąpić nieliczni – zazwyczaj elity, rzadziej przedstawiciele innych warstw społecznych. Najstarsze dane o publicznym udostępnianiu kolekcji przedmiotów pochodzą już z połowy VI wieku p.n.e. Wówczas to Enigaldi – arcykapłanka świątyni Nanny w Ur – miała utworzyć coś na kształt współczesnych muzeów, prezentując bogaty zbiór antyków, gromadzonych przez jej ojca, ostatniego władcę Babilonii Nabonida.

Narodziny muzeów publicznych

Moda na prywatne kolekcje utrzymywała się jeszcze w czasach późnego średniowiecza i renesansu. Tak na przykład, imponującym zbiorem eksponatów i dzieł sztuki dysponował na Wawelu król Polski Zygmunt II August. Widać było jednak stopniowe przemiany. Fascynacja antykiem, a także intensyfikujące się ruchy reformatorskie, dawały władzom świeckim i kościelnym coraz więcej argumentów, aby popularyzować wiedzę o dawnych czasach i dorobku kulturowym społeczeństw. Pierwszy krok wykonali przedstawiciele Kościoła. W 1471 r., z inicjatywy ówczesnego papieża Sykstusa IV, zorganizowano dla ludu rzymskiego publiczną wystawę rzeźb antycznych. Wystawa ta, jak się okazało, zapoczątkowała działanie pierwszego, publicznie funkcjonującego obiektu muzealnego – Muzeum Kapitolińskiego. Dalej wszystko toczyło się siłą rozpędu. Na początku XVI w. swoje podwoje otworzyło Muzeum Watykańskie, w 1523 r. pierwsze świeckie muzea otworzyli dożowie weneccy, bracia Grimani (1523).

Muzea oświecone

W latach 1678–1683 w Oksfordzie powstało pierwsze na świecie muzeum uniwersyteckie, mające na celu eksponowanie zbiorów gabinetu osobliwości Eliasa Ashmole’a, przekazanych przez niego uczelni w 1677 r. Budynek muzeum był pierwszym tego typu obiektem, przeznaczonym wyłącznie na cele ekspozycji i wystaw. To był jednak dopiero początek. Przybyła w XVIII w. fala ideologii oświecenia, promująca odkrywanie prawdy o świecie i człowieku, dopingowała do dalszego rozwoju niezależnych muzeów. To wtedy właśnie powstały największe, funkcjonujące po dziś dzień obiekty-instytucje – British Museum (1759; prezentujące przede wszystkim zbiory z zakresu historii i archeologii) oraz Luwr (1793; muzeum sztuki).

Muzea a sprawa polska

Model popularyzacji nauki i sztuki, poprzez tworzenie publicznych wystaw, rozprzestrzenił się na całą Europę. Na grunt polski przeniósł go na początku XIX w. Stanisław Kostka Potocki – polityk, historyk i działacz kulturalny. Historyczna kolekcja Potockiego została udostępniona ogółowi społeczeństwa w 1805 r., w salach dawnego pałacu królewskiego w Wilanowie. Dłużej – ze zrozumiałych względów – musieliśmy poczekać na narodziny samodzielnego muzeum narodowego. Pierwsza instytucja nosząca to miano została powołana już w 1879 r., w Krakowie. Gromadzone tam zbiory malarstwa, rzeźb, numizmatów, starodruków i wielu innych pamiątek związanych z historią nieistniejącego wówczas kraju, podtrzymywały pamięć o tym co było, dając nadzieję na lepsze jutro. ,,Lepsze” nastąpiło niebawem, a tuż przed odzyskaniem niepodległości Muzeum Narodowe oficjalnie otworzyło swoje podwoje w Warszawie (1916; przekształcone z działającego od 1862 r. Muzeum Sztuk Pięknych). Jeszcze przed II wojną światową, stołeczna placówka zyskała swój własny, modernistyczny gmach.

Tyle z historii. A jak jest obecnie? Ruch w świecie muzealnym jest ogromny. W samej Polsce działa obecnie 519 muzeów o statucie lub regulaminie, uzgodnionym z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W praktyce muzeów – tych mniej lub bardziej oficjalnych – jest jednak o wiele więcej. Szacuje się, że może być ich nawet ponad 1500!

Muzea cyfrowe

Muzea ewoluowały na przestrzeni wieków. Proces ten wciąż zresztą trwa, o czym świadczą coraz nowsze sposoby prezentacji eksponatów. Dużym sprzymierzeńcem w popularyzacji dóbr kultury okazuje się internet. Zaczęło się skromnie – od upubliczniania w sieci informacji o posiadanych przez muzea zbiorach. Następnym krokiem była digitalizacja części tychże zbiorów. Dziś mamy jednak do czynienia ze zjawiskiem na o wiele większą skalę – rozwojem muzeów stricte interaktywnych – umożliwiających zwiedzanie wprost sprzed ekranów domowych komputerów. Tego typu, wirtualne placówki, cieszą się coraz większą popularnością. Najlepiej świadczy o tym fakt, że swoje wersje on-line posiadają tak uznane marki, jak wspomniane w tym tekście Muzeum Watykańskie, British Museum, Luwr czy Muzeum Narodowe w Warszawie. Osoby chętne do odbycia inspirującej wędrówki szlakiem polskich wirtualnych muzeów, powinny odwiedzić stronę www.e-muzeum.eu i przekonać się na własnej skórze, jakie możliwości kulturalno-poznawcze oferują nowoczesne technologie.

//

Post Author: Redakcja

1 thought on “Dom przeszłości. Historia powstania muzeum

    Cami

    (2 listopada 2016 - 06:03)

    Pytania? Uzyskaj odpowiedzi od pracownikow i klientow obiektu Dom Eskenow – Muzeum Historii Torunia.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *